De oudste en grootste urinoirs van New York bevinden zich in het herentoilet van de Old Town Bar. Dit café in East 18th Street op Manhattan bestaat sinds 1892. Het ligt in de wijk ‘Ladies Mile’ – zo genoemd omdat deze vierkante mijl begin 20ste eeuw hét winkelgebied was voor welgestelde vrouwen. En wanneer hun mannen moesten lozen, deden ze dat in de Old Town Bar. Daar bevonden zich – voor die tijd – ultramoderne Hinsdale’s, ook wel de Cadillac onder de urinoirs genoemd. Niets overtreft deze heilige porseleinen schrijn.
Volle omvang
In de Old Town Bar vormen de twee urinoirs nog altijd het middelpunt van een vrijwel ongewijzigd herentoilet. De tijd lijkt hier bevroren, terwijl de hele stad eromheen is veranderd. De mahoniehouten wand strekt zich uit van tegelvloer tot plafond. In de ene hoek bevinden zich twee toiletpotten achter saloondeuren. Schuin daartegenover rijzen de porseinen urinoir-altaars de hoogte in. De spiegel boven hen vat de volle omvang van het moment. Volgens ingewijden zijn dit de twee laatste originele Hinsdale’s aan de oostkust. Kenmerkend zijn hun omvang, hoge randen en een speciale lage ‘spetter-functionaliteit’.
Felicitaties
In november 2010 bestonden de majestueuze urinoirs 100 jaar. (Geïnstalleerd in 1910, moest het café nog 18 jaar zonder doen.) Dat werd publiekelijk gevierd. Die avond waren ook dames welkom op de ‘heren’. Een champagnetoast werd uitgebracht, een eerbetoon uitgesproken en zelfs een brief met felicitaties voorgelezen van burgemeester Michael Bloomberg.
Sacraal moment
Het is niet de eerste keer dat de Hinsdale urinoirs zijn bezongen. Rodger Welsch: ‘In de eenzaamheid van de Hinsdale komt de mens om zichzelf te vinden. Menig zenmeester zal het serene vermogen van de Hinsdale benijden om de wijsheid te leren dat verlies ook winnen betekent.’
Volgens de restaurantcriticus van de New York Times Pete Wells zijn de Hinsdale’s niet te evenaren. En hij heeft toch wel heel wat heren-wc’s gezien. ‘Ik hou van alle oude urinoirs van Manhattan – die in de Old Town zijn waarschijnlijk de beste. Ik hou van hun diepte. Ze zijn zo groot dat ze de handeling van het urineren veranderen in een sacraal moment.’ Wells is vooral gefascineerd door de wijze waarop de bovenrand het zicht verandert: ‘Ik weet niet of dat is, zodat je kunt zien wat er gebeurt, of dat het was bedoeld om tegemoet te komen aan de vooruitstekende buiken van de officials van het stadhuis die hier driemaal per dag biefstuk aten’.
Grootsheid
Toch is het meest opvallende aan de urinoirs niet hun omvang, leeftijd of de opluchting die ze bieden als de feestvreugde wegspoelt. De Hinsdale’s worden universeel geliefd, gekoesterd en vereerd omdat ze de tijd even stil zetten. Met het bestijgen van de ver boven schouderhoogte uittorende giganten worden alle mannen gelijk – of het nu een zwerver, arbeider, ambtenaar, baron, een Vanderbilt of een Roosevelt is. De gebruiker treedt in de voetsporen van zijn voorgangers en wordt herinnerd aan zijn plek in de geschiedenis en eigen nietigheid.
Beschermd door de robuustheid van de Hinsdale leert hij de kunst van het loslaten. Want om met de Amerikaanse zakenman en auteur Alan Cohen te spreken: ‘We bereiken vrijheid als we alles loslaten dat onze grootsheid niet weerspiegelt. Een vogel kan niet hoog of ver vliegen met een steen op de rug gebonden. Maar laat de belemmering los en we zijn vrij om naar ongekende hoogten te stijgen.’
Lees ook mijn blog De watervallen van New York.
Kodak
Gezellig
Net zoals de Romeinen, gemoedelijk naast elkaar op het toilet. Het badhuis en de latrine – de openbare toilet – waren plekken om uit te rusten en te praten. De latrine bestond uit een aantal gaten naast elkaar, boven een trog waar stromend water doorheen liep. De Romeinen combineerden zo hun streven naar hygiëne met het sociale leven.
Van de week kreeg ik van twee kanten foto’s toegestuurd. Uit Berlijn en een uit India. Beide foto’s gingen vergezeld van een toelichting. De ene was een foto van een kinderwc’tje en de ander een met een hele grote urinoir erop. Voor de een moet je op je knieën en voor de ander op je tenen.
Reuzen
‘Für unsere ganz kleinen’, staat er op de verlaten houten verhoging. Het klinkt vertederend en zo ziet het er ook uit. Het attribuut helpt die kleine om op de goede hoogte te komen en niet buiten de lijntjes van de pot te kleuren.
Handgreep
Bovendien een fragment uit Andere tijden over de desperate staat van het paleis en de ‘gewoonheid’ van haar bewoners.
Overigens ook een treurig verhaal, met die Willem III. Aan het eind van zijn leven kwam de gemakstoel goed van pas. De koning was zo ziek dat hij zijn slaapkamer niet meer uit kwam.
De droom van prins Albert ‘ieder huishouden zijn eigen troon’ is uitgekomen op het Britse eiland en in de westerse wereld. Maar nog steeds heeft eenderde van de wereldbevolking geen toegang tot wc’s.
Terug naar het kerstdiner. Etiquetteregels krijg je van mij niet te horen. Ik ga er niet over en ben er niet van. Wel heb ik door de jaren heen een paar zaken geleerd. Een daarvan is: mensen vermijden het liefst ongemakkelijke situaties. Die bespaar je jezelf, dus ook elkaar. En al bestaat er dan geen etiquette over hoe je naar de wc vraagt – er is wel één belangrijke ongeschreven regel voor aan de kerstdis: Je valt je tafelgenoten niet lastig met te veel informatie. En roep ook geen beelden op die niemand wil zien. Mijn moeder zei vroeger altijd: even een plasje plegen. De combinatie van het werkwoord ‘plegen’ – je pleegt een delict – en de verkleinvorm ‘plasje’ maakt het geheel vriendelijker en minder onaangenaam. Maar toch. Hoe liefelijk het ook klinkt, je hoort de straal kletteren. Dus – terug naar het kerstdiner – gebruik geen plastische beelden.
Op weg naar de wc kom je soms wel hele bijzondere aanwijzingen tegen. Zie bijvoorbeeld hierboven de dame met borsten op haar schouders.
Of wat te denken van de sissy boy hiernaast – die moet wel heel nodig. Linksonder een man in korte broek. Of is het een stevige dame in broekrok? Daarnaast een dandy in een double breasted suit. En de breedgeschouderde meneer rechts wil je echt niet tegenkomen in het donker.
kt niet vrolijk. In de jaren ‘80 keerde een speciale urinoircommissie positief gestemd terug uit Frankrijk. De sanisette – niet weg te denken uit het Parijse straatbeeld – kon weleens dé oplossing zijn voor het sanitair seksisme in Amsterdam. De sanisette stelde vrouwen eindelijk in staat ‘openbaar’ te plassen. Tegen betaling van twee kwartjes krijgt de bezoeker toegang tot een zelfreinigende toilet met fonteintje, wc-papier, handdoekjes en een spiegeltje. Zodra je na het wassen van de handen het straattoilet verlaat, stopt de muziek en schakelt de computer de elektronische interieurverzorgster in. De proef stopte in 1985. Het entreegeld verdient de hoge exploitatiekosten niet terug. De gemeente moest er geld op toeleggen en de sanisette verdween weer uit het straatbeeld.
Architect Johan Selbing: ‘Het sluit op die manier aan bij de bestaande, eenvoudige, maar voor Amsterdam zo kenmerkende krullen. Dat wil zeggen: niet alleen voor mannen en vrouwen, maar ook rolstoeltoegankelijk en uitgerust met een verschoontafel’. Eerder tekende hij het meubilair voor het Vondelpark. De toiletten die hij voor het park ontwierp, werden uiteindelijk om financiële redenen afgeschoten. ‘We hebben daarom een technisch eenvoudig ontwerp gemaakt, wat de kosten beperkt’, vertelt Selbing. De Krul 2.0 is iets groter gemaakt en heeft een roestvrijstalen wc, een dak, een deur en aan de buitenkant een wastafel annex drinkfontein.
Poep is een onderwerp dat bij uitstek gebruikt wordt om de aandacht te vestigen op de gelijkheid van mensen. Hoog en laag moeten er aan geloven. Daarin is verwantschap met het spreken over de dood, schrijft Michael Elias in zijn artikel Het scheelt veel wie er poep zegt voor het tijdschrift Medische Antropologie.
Maar al is dan hier de poepdoos verleden tijd – nog steeds zijn er ruim 2,6 miljard mensen op deze aarde die niet beschikken over zelfs maar de meest basale structuur om op een waardige manier hun dagelijke behoefte te kunnen doen.
