Laatst vroeg een vriend me waar mijn ideale publieke toilet aan moet voldoen. Aanleiding was mijn oproep aan de gemeente Amsterdam om een ontwerpwedstrijd uit te schrijven voor openbare toiletten en in het bijzonder die in het toekomstige Weteringpark. Ik schrok van zijn vraag – u weet de beste stuurlui staan aan wal. Ik bazelde wat over schoonheid. Het moet mooi zijn, bijzonder. Architectonisch ook bijzonder. Want het is wel zo fijn dat als de natuur roept en je moet nodig, er een plek is waar je je thuis voelt en graag wilt zijn.
Hoewel Amsterdam vast en zeker de nodige deskundigheid in huis heeft om een goed programma van eisen in elkaar te timmeren, wil ik natuurlijk best meedenken. Als ervaringsdeskundige en toiletblogger heb ik inmiddels heel wat gezien en meegemaakt. Net als miljoenen Nederlanders verstand hebben van voetbal, heb ik verstand van publieke toiletten. Daarnaast is het ook gewoon een kwestie van gezond verstand.
Uiteraard moet het dagelijks onderhoud van de toiletten goed geregeld zijn. Schoon en veilig zijn belangrijk. Een oude Amsterdamse wijsheid luidt immers: zonder beheer geen behoud.
Verse croissantjes
Van de abri’s hebben we geleerd dat als ze consequent onderhouden worden en eventuele schade onmiddellijk wordt hersteld, dat het vandalisme tegengaat. Een ander inzicht kwam voorbij in het programma van eisen voor de metrostations van de Noord-Zuidlijn. Daarin werd voorgesteld om er vers gebakken croissantjes te verkopen. Want als het ergens lekker ruikt, stimuleert dat goed gedrag en zijn we sneller geneigd de boel een beetje netjes te houden.
Eigenlijk gaat het allemaal om aandacht. Aandacht voor de vormgeving, aandacht voor onderhoud. Als het er mooi uitziet, schoon is, fijn ruikt, is dat prettig voor iedereen en ontstaat de behoefte om het zo te houden.
Voorbeelden
Zowel in Noorwegen als in Japan zijn mooie voorbeelden te vinden. Publieke toiletten zijn daar hotspots en publiekstrekkers – soms ware kunstwerken – waar je voor je plezier gebruik van maakt.
Vooral de Noren doen het goed. Daar heeft zelfs een ministerie van toerisme zich er mee bemoeid. Het Scandinavische land staat bekend om prachtige natuur en een uniek wegennet. Op een rondreis langs de indrukwekkende fjorden, bergen en de ruige kustlijn, is een sanitaire stop geen overbodige luxe. Langs 18 schilderachtige toeristische routes – samen goed voor meer dan 2.138 kilometer – is het ene spectaculaire toilet na het andere te vinden. Gerenommeerde architecten uit binnen- en buitenland ontwierpen afgelopen jaren op mooie uitzichtpunten bepaald geen saaie, grijze hokjes, maar landmarks die een bezoek de moeite waard maken.
Neem Ureddplassen bij Reipå, dat wordt breed als mooiste geprezen. Het brutalistische toilet is ontworpen door architectenbureau Haugen/Zohar. 
Deze golfvormige plee lijkt haast één te worden met de omliggende bergen en biedt uitzicht op zee.
Maar er zijn er meer. Zo is daar Tyrvefjøra in Hardanger. In de kleine baai met uitzicht op de Hardangerfjord ligt een sprookjestoilet dat er uitziet als een kluwen boomstammen. Boven de stammen zweeft het dak over het landschap.
Ook het stadsvernieuwingsproject Tokyo Toilet, bedacht door de ondernemer Koji Yanai van Uniqlo, biedt inspiratie. De eerste van de 17 moderne openbare toiletten werd in 2020 geopend. Doel was om het gebruik van parken en de openbare ruimte te stimuleren. Zeker sinds ze een hoofdrol speelden in de film Perfect Days van Wim Wender, vormen de toiletten een toeristische trekpleister. Er worden zelfs architectuurwandelingen langs georganiseerd.
Kunstwerken
In Tokyo, een stad waar technologie en hygiëne samenkomen, zijn de toiletten niet alleen functioneel; het zijn kunstwerken. De unieke ontwerpen omarmen de Japanse filosofie ‘Omotenashi’, die draait om onbaatzuchtige, oprechte gastvrijheid en toewijding. Daarnaast moesten de openbare wc’s veilig zijn en toegankelijke voor iedereen. De gedurfde ontwerpen met eigentijdse materialen maken deel uit van het stadslandschap.
Om er een paar uit te lichten. In het Nanago Dori Park ontwierp architect Kazoo Sato het witte bolvormige ‘Hi Toilet’. Dit futuristische model is zowel elegant als functioneel en volledig spraakgestuurd.
Of neem de prijswinnende architect Shigeru Ban die samen met een handvol andere topontwerpers transparante wc’s ontwierp. De cabines zijn gemaakt van gekleurd ‘slim glas’ dat ondoorzichtig wordt als het toilet bezet is.
Zowel in Tokyo als langs de Noorse fjorden zijn het stuk voor stuk architectonische pareltjes; goed onderhouden, dagelijks schoongemaakt en een toevoeging aan het (stads)landschap. Zo kan het dus ook. Amsterdam doe je voordeel ermee!
Voor deelnemers aan de toekomstige ontwerpwedstrijd, laat je inspireren en bekijk hier de Noorse voorbeelden en hier die in Tokyo. En lees ook nog even mijn blog Dromen over een mooi Weteringpark.
Mijn blogpost in je mail ontvangen?
Natuurlijk wil ik graag mijn blogs met je delen. Een toiletblogger bestaat immers bij de gratie van zijn lezers. Om mijn blog automatisch in je mailbox te ontvangen, meld je dan hier aan. Handig voor jou en leuk voor mij.
Wat te denken van een mensenhoge wc pot waar je in kunt lopen…..midden op het Leidseplein….of ergens tegen een muur…..
Groet, Anneke